Oι αθλητικές κακώσεις και η αντιμετώπισή τους

Τα όσα ακολουθούν αποτελούν ενημέρωση σε ότι αφορά τις αθλητικές κακώσεις, και δεν πρέπει με κανένα τρόπο να εκληφθούν ως ιατρικές οδηγίες για την αντιμετώπιση αυτών. Σε περίπτωση τραυματισμού, συμβουλευτείτε τον ιατρό σας και μόνο.
Η Αθλητική Ιατρική είναι ο κλάδος πού περιλαμβάνει τα τμήματα εκείνα των βασικών επιστημών και της ιατρικής, τα οποία ερευνούν και μελετούν την επίδραση τής ασκήσεως και της αθλήσεως ή την έλλειψη αυτών, τόσο στα υγιή άτομα, όσο και στα άτομα με σωματική, ψυχική ασθένεια ή ειδικές ανάγκες.
Η άθληση τόσο με την ερασιτεχνική της μορφή, που είναι πολύ διαδεδομένη σε όλες τις ηλικίες, όσο και με την επαγγελματική της, αποτελεί δραστηριότητα μεγάλου μέρους του πληθυσμού της χώρας μας. Ατυχώς, κατά τη διάρκεια αυτής τής δραστηριότητας συμβαίνουν και ατυχήματα άλλοτε άλλης βαρύτητας. Τα ατυχήματα αυτά καλούνται να αντιμετωπίσουν οι ορθοπαιδικοί χειρουργοί αλλά και ιατροί κάθε ειδικότητας πού ασχολούνται με τον αθλητισμό.
Το αθλητικό ατύχημα συμβαίνει συνήθως κατά τη διάρκεια τής μεγίστης απόδοσης του ανθρώπινου οργανισμού. Συνήθως τραυματίζεται εμφανώς το μυο-σκελετικό σύστημα, αλλά επηρεάζεται ταυτόχρονα σε άλλοτε άλλο βαθμό και ο ψυχισμός του τραυματιζόμενου. Στις αθλητικές κακώσεις περιλαμβάνονται: το αιμάτωμα, η θλάση, η εκδορά, το διάστρεμμα και η ρήξη συνδέσμου, το αίμαρθρο ,το ύδραρθρο και το εξάρθρημα προκειμένου για αρθρώσεις, το κάταγμα, καθώς και οι επανειλημμένοι τραυματισμοί που οδηγούν σε άσηπτες φλεγμονές, γνωστές ως σύνδρομα καταπονήσεως ή υπερχρήσεως.

Η κλινική εικόνα

Η κλινική εικόνα εξαρτάται από την ένταση του τραυματισμού και το τμήμα του μυοσκελετικού συστήματος που τραυματίζεται. Οι συνήθεις εκδηλώσεις είναι: πόνος, οίδημα (διόγκωση-πρήξιμο) της περιοχής, αιμάτωμα, δυσκολία στη βάδιση (χωλότητα) ή δυσχέρεια στη χρήση των χεριών, ή τέλος αδυναμία μετακινήσεως σε περίπτωση κατάγματος.
Η κλινική εικόνα εξαρτάται από την περιοχή στην οποία εντοπίζεται η κάκωση. Εάν αφορά σε τένοντα ή μύες τότε δυσχεραίνεται η αντίστοιχη κίνηση, παρατηρείται διόγκωση στην περιοχή ή εντύπωμα εάν πρόκειται περί ρήξεως, και βεβαίως η κίνηση είναι δυσχερής ή αδύνατη, ενώ ο τραυματίας πονά.
Στην περίπτωση τραυματισμού της αρθρώσεως, η τελευταία διογκούται λόγω συλλογής υγρού ή αίματος και η κίνηση δυσχεραίνεται ενώ ο τραυματίας πονά. Στην περίπτωση κατάγματος, παρατηρείται διόγκωση και παραμόρφωση στην περιοχή, Η κίνηση είναι συνήθως δυσχερής ή αδύνατη και επώδυνη.

Τα συμπτώματα

Τα συμπτώματα εξαρτώνται από το είδος και την έκταση της κακώσεως. Ο πόνος απαντάται σε όλες τις κακώσεις όπως και το οίδημα-διόγκωση. Η εκδορά και το αιμάτωμα είναι από τα πλέον συχνά συμπτώματα της αθλητικής κακώσεως. Η παραμόρφωση του άκρου ή η απόκλιση από τον φυσιολογικό άξονα ακολουθούν. Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα την αδυναμία αθλήσεως ή και την έκπτωση της καθημερινής δραστηριότητος.

Εργαστηριακά ευρήματα

Εργαστηριακά ευρήματα αφορούν τις διάφορες αιματολογικές και βιοχημικές εξετάσεις, που επιτρέπουν την επιβεβαίωση ή τον αποκλεισμό της κακώσεως, καθώς και τις απεικονιστικές μεθόδους. Οι τελευταίες είναι αυτές που συμπληρώνουν το ιστορικό και την κλινική εξέταση και βοηθούν στο να τεθεί η διάγνωση. Στην περίπτωση της αθλητικής κακώσεως, ουσιαστική βοήθεια παρέχει η απλή ακτινογραφία για την επιβεβαίωση ή αποκλεισμό οστικής κακώσεως. Η αξονική τομογραφία δίδει σημαντικές λεπτομέρειες της οστικής υφής, ενώ ο μαγνητικός συντονισμός (MRI) συμβάλλει στην εντόπιση κακώσεων των μαλακών μορίων (συνδέσμων, μηνίσκων, τενόντων κλπ.). Επίσης θετική βοήθεια δίδει και το υπερηχογράφημα προκειμένου για κακώσεις μαλακών μορίων.

Η διάγνωση

Η διάγνωση θα τεθεί με τη βοήθεια του ιστορικού και κυρίως της περιγραφής του τρόπου με τον οποίο έγινε το ατύχημα. Βοήθεια ουσιαστική θα δώσει η κλινική εικόνα του πάσχοντα καθώς και οι αιματολογικές και βιοχημικές εξετάσεις, εφ' όσον τούτο κριθεί αναγκαίο. Επιβεβαίωση της διαγνώσεως θα δώσουν και οι απεικονιστικές μέθοδοι, καθώς και η αρθροσκόπηση.

Αρθροσκόπηση

Προκειμένου περί αρθρώσεων και στην περίπτωση που δεν καταστεί δυνατή η διάγνωση, σύμφωνα με τα παραπάνω αναφερθέντα, τότε η αρθροσκόπηση καλείται να δώσει τη λύση. Η αρθροσκόπηση, ανήκει στις ενδοσκοπήσεις και χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Ιαπωνία το 1912. Σήμερα αποτελεί καθιερωμένη διαγνωστική και χειρουργική μέθοδο αντιμετωπίσεως των αρθρικών βλαβών. Επιτρέπει τον πλήρη έλεγχο του εσωτερικού της αρθρώσεως, διάγνωση και επιτέλεση σειράς χειρουργικών πράξεων δια ειδικών εργαλείων, δια μέσου μικρών τομών, που επιτρέπουν την άμεση κινητοποίηση, τις περισσότερες φορές, του τραυματία.

Η θεραπεία

Η θεραπεία, ανάλογα με την βαρύτητα της κακώσεως και την ηλικία του τραυματία, διακρίνεται σε συντηρητική και χειρουργική. Η συντηρητική θεραπεία, περιλαμβάνει μια σειρά από μέτρα που σκοπό έχουν να ελαχιστοποιήσουν την έκταση της κακώσεως και να βοηθήσουν τον οργανισμό στην αποκατάσταση της βλάβης.
Τα μέτρα αυτά είναι:

• η άμεση τοποθέτηση πάγου για την πρόληψη ή περιορισμό του αιματώματος
• η ακινητοποίηση του τραυματισμένου μέλους
• η τοποθέτηση του μέλους σε ανάρροπη θέση για τον περιορισμό του αιματώματος
• η ανάπαυση
• η ανάταξη του κατάγματος και η ακινητοποίηση με γύψινο επίδεσμο, νάρθηκα ή κηδεμόνα
• η λήψη αντιφλεγμονωδών φαρμάκων και η καθοδηγούμενη φυσικοθεραπεία

Η χειρουργική θεραπεία, περιλαμβάνει μία σειρά από χειρουργικές πράξεις που σκοπό έχουν να επαναφέρουν τον τραυματία στην προ τού τραυματισμού κατάσταση.
Οι πράξεις αυτές είναι:

• η παροχέτευση αιματώματος ή του αιμάρθρου
• η συρραφή των τραυματισθέντων μαλακών μορίων
• η πλαστική των τραυματισθέντων μαλακών μορίων που δεν είναι δυνατόν να αποκατασταθούν με άλλο τρόπο
• η οστεοσύνθεση του κατάγματος

Επιπλοκές

Τόσο κατά την συντηρητική αγωγή όσο και κατά τη χειρουργική είναι δυνατόν να παρατηρηθούν διάφορες επιπλοκές που δυνατόν να οφείλονται σε άγνοια, αλλά και σε λόγους άγνωστους, ή ακόμη και σε μη συμμόρφωση του πάσχοντα προς τις οδηγίες του θεράποντα ιατρού. Πολλές από αυτές τις επιπλοκές εφ' όσον διαγνωστούν εγκαίρως, είναι δυνατόν να θεραπευτούν, ενώ άλλες δυνατόν να μην οδηγηθούν σε πλήρη θεραπεία.

Πρόληψη

Η όσο το δυνατόν ταχύτερη επιστροφή στις αθλητικές δραστηριότητες του ερασιτέχνη ή επαγγελματία τραυματισθέντος αθλητή, αποτελεί τον επιθυμητό στόχο, όχι μόνο του ιδίου, αλλά και των πάσης φύσεως παραγόντων και των οπαδών της ομάδος του. Η επιθυμία αυτή δυνατόν να οδηγήσει σε λανθασμένες αποφάσεις, όταν αυτοί που θα τις πάρουν, αγνοούν τη φύση, την έκταση, το είδος θεραπείας, αλλά και τη χρονική διάρκεια της αποθεραπείας που απαιτείται για να επανέλθει ο τραυματίας αθλητής, στο ίδιο με το προ του τραυματισμού του, επίπεδο αθλητικής δραστηριότητος.

Προστατευτικά μέσα

Σημαντική βοήθεια προς την κατεύθυνση της προλήψεως αποτελούν:

• η καλή φυσική κατάσταση
• η καλή προετοιμασία
• η σωστή διατροφή
• η χρήση καταλλήλων υποδημάτων
• η χρήση κηδεμόνων
• η αποφυγή φαρμακευτικών ουσιών για τη βελτίωση της αποδόσεως του αθλητή

Γενικώς οι αθλητικές κακώσεις επηρεάζουν τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία αρνητικά. Ανακόπτουν το πρόγραμμα ασκήσεων ενός αθλητή και επηρεάζουν την ομάδα στην οποία ανήκει, ενώ απαιτείται μεγάλο πολλές φορές χρονικό διάστημα για να επανέλθει ο αθλητής στο προηγούμενο επίπεδο αθλητικής δραστηριότητος. Ο καλύτερος τρόπος αντιμετωπίσεως της αθλητικής κακώσεως είναι πρόληψη, όπως αναφέρθηκε παραπάνω.

Ασκήσεις για ενδυνάμωση της μέσης

Η σπονδυλική στήλη είναι μια από τις πιο πολύπλοκες δομές του ανθρωπίνου σώματος. Διαθέτει πολυάριθμα οστά, αρθρώσεις, συνδέσμους και μυς, τα οποία συνολικά συμμετέχουν στην κινητικότητά της. Η εγγύτητα του νωτιαίου μυελού, των νευρικών ριζών και των περιφερικών νεύρων αυξάνει ακόμη περισσότερο την πολυπλοκότητά της.
Ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού βιώνει συστηματικά πόνο στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης η χαμηλό οσφυϊκό πόνο (low back pain), που συχνά έχει συμπτώματα και προς τα κάτω άκρα. Πολλές φορές ο πόνος αυτός εξαφανίζεται λόγω της αυτοίασης του οργανισμού αλλά συνήθως εμφανίζεται στο ίδιο ή σε διαφορετικό σημείο ανά τακτά ή αραιά διαστήματα με την ίδια ή διαφορετική ένταση ή εντόπιση. Έως και ένα 80% των ενηλίκων έχουν βιώσει έστω και για μια φορά πόνο στη μέση και σε αυτό το ποσοστό δεν εξαιρούνται και οι αθλητές.
Η σωστή αποκατάσταση έστω και από τον πρώτο βιώσιμο πόνο μέσης είναι το κλειδί ώστε να μην επανέρχονται τα επεισόδια πόνου. Κάθε άνθρωπος που βιώνει οξύ πόνο στη μέση, έστω και αν αυτός περάσει άμεσα οφείλει να υπερασπίσει τον εαυτό του από μελλοντικά επεισόδια.
Έπειτα από κάθε επεισόδιο στην οσφυϊκή μοίρα δημιουργούνται:

• Μυικοί σπασμοί δηλαδή η αντίδραση του μυός που βρίσκεται γύρω από την πάσχουσα περιοχή.
• Περιορισμοί – μπλοκαρίσματα στις αρθρώσεις, τόσο στην περιοχή που πάσχει όσο και στις γύρω αρθρώσεις, τις βιώνει ο ασθενής όταν αναφέρει (ότι αισθάνεται η μέση του να μην ακολουθεί την κίνηση).
• Καθυστερημένη σύσπαση ή αδρανοποίηση κάποιων μυικών ομάδων, συνήθως είναι οι υπεύθυνοι σταθεροποίησης της περιοχής με αποτέλεσμα την δυσκολία αντιμετώπισης μελλοντικών φορτίων που πιθανόν θα επηρεάσουν ξανά τη σωστή λειτουργία της.

Αυτές οι δομές που επηρεάζονται σε οσφυϊκό πόνο (αρθρώσεις, μυς – σύνδεσμοι), δεν επανέρχονται πάντοτε στην προ του επεισοδίου κατάσταση αν δεν ληφθούν κάποια μέτρα. Έτσι, σε ένα δεύτερο ή τρίτο επεισόδιο τα συμπτώματα επανεμφανίζονται και με τα χρόνια θα εδραιωθούν λανθασμένες στάσεις – κινήσεις και η σπονδυλική στήλη δεν θα λειτουργεί με τον ορθό εμβιομηχανικό τρόπο ώστε να ανταπεξέρχεται στην καθημερινότητα.
Μέσω της σωστής καθοδήγησης της ιατρικής και της φυσικοθεραπευτικής επιστήμης, ο ασθενής δεν πρέπει να αφήσει αυτούς τους μικρούς πόνους να εξελίσσονται σε χρόνια επεισόδια. Η σωστή συνταγή για την αποκατάστασή τους είναι στην ειδικότητα του φυσικοθεραπευτή και απαιτεί:

• Την εξομάλυνση – λύση των μυικών σπασμών της σπονδυλικής στήλης με μαλάξεις, εν τω βάθει πιέσεις, φυσικά μέσα όπως διαθερμίες, υπέρηχα.
• Την διάταση δομών – ιστών που έχουν βραχυνθεί από παρατεταμένες λάθος στάσεις – θέσεις – κινήσεις.
• Την σωστή εκγύμναση μυών κλειδιά, κυρίως των σταθεροποιητών μυών της λεκάνης και της σπονδυλικής στήλης.

Στην αντιμετώπιση της οσφυαλγίας, η εκγύμναση, όπως θεωρούταν παλιά, μόνο των κοιλιακών ραχιαίων, πλέον κρίνεται ανεπαρκής καθώς με τις κλασικές ασκήσεις δεν εμποδίζονται μελλοντικά επεισόδια. Οι μυς κλειδιά οι οποίοι επηρεάζονται και πρέπει να ενεργοποιηθούν και να δυναμώσουν είναι οι εν τω βάθει μυς της σπονδυλικής στήλης, οι μυς που βρίσκονται κοντά και ενώνουν τα σώματα των σπονδύλων, οι μυς της λεκάνης και όλοι οι μυς του κοιλιακού χώρου, όπως το διάφραγμα και οι μυς της πυέλου.
Οι ασκήσεις πρέπει να εντάσσονται στα πλαίσια της καθημερινότητας του ασθενή και να είναι λειτουργικές, σχετικές δηλαδή με τις δραστηριότητες του.
Οι προϋποθέσεις για πρόληψη από μελλοντικά επεισόδια απαιτούν την σωστή εναρμονισμένη κίνηση της οσφύος με την υπόλοιπη σπονδυλική στήλη και τα άκρα, γνώση και έλεγχο των κινήσεων της λεκάνης σε όλα τα ανατομικά επίπεδα, το σωστό μήκος μυών κλειδιά και την απαραίτητη δύναμη και αντοχή μυών που στηρίζουν το σώμα σε καθημερινές δραστηριότητες.
Προτείνονται ενδεικτικά ασκήσεις για έλεγχο και ενδυνάμωση της οσφυϊκής μοίρας της Σπονδυλικής Στήλης:

Ασκήσεις στη θάλασσα...

Κάθε καλοκαίρι όλοι σταματούμε τις αθλητικές δραστηριότητες. Η ζέστη μας καταβάλει κι έτσι ρίχνουμε τους ρυθμούς μας. Να μια πρόταση "δροσιάς" για να μη βγείτε απο το πρόγραμμά σας. Για άλλους, να η ευκαιρία να μπουν σε πρόγραμμα..

ΖΕΣΤΑΜΑ

Ελαφρό κολύμπι 5 - 15 λεπτά, ή γρήγορο περπάτημα στην αμμουδιά ή σε ρηχά νερά σέρνοντας τα πόδια.
Χέρια
Μέσα στο νερό μέχρι τον λαιμό. Έλξεις και εκτάσεις των χεριών με την παλάμη τεντωμένη. Η παλάμη «κοιτάζει» προς τη φορά της κίνησης. Η άσκηση μοιάζει με τις έλξεις δικεφάλων με βαράκια και τις πιέσεις τρικέφαλων στην τροχαλία. (4x20)





Τα χέρια μέσα στο νερό, παλάμες τεντωμένες και οι αγκώνες σε ορθή γωνία. Λυγίζεις και τεντώνεις τους καρπούς με έντονες κινήσεις. Για τους καρπούς (4x15)






Στήθος, πλάτη και ώμοι
Τα χέρια μέσα στο νερό, ελαφρά λυγισμένα, στην λοξή έκταση. Κλείνεις τα χέρια μέχρι την πρόταση και τα ανοίγεις έως την αρχική θέση. Οι παλάμες τεντωμένες. (4x20)




Τα χέρια σε γροθιές. Οι αγκώνες σε ορθές γωνίες δίπλα στα πλευρά. Παίζεις μποξ... Γρήγορες και δυνατές κινήσεις μπρος και πίσω. (4x20-30)





Τα χέρια μέσα στο νερό ελαφρά λυγισμένα στην έκταση. Τα κατεβάζεις δίπλα στους γοφούς και τα ανεβάζεις γρήγορα και δυνατά. (4x20)





Πόδια
Στηρίζεσαι στο ένα πόδι. Ανεβάζεις το άλλο λυγισμένο ή τεντωμένο και το κατεβάζεις γρήγορα και δυνατά. Τελειώνεις το ένα πόδι και μετά κάνεις το άλλο. (3x20) Προσοχή εάν πονάει η μέση σου.






Κάνεις τροχάδην μέσα στο νερό. Εάν θέλεις, είσαι μέσα στο νερό μέχρι τους ώμους για να γυμνάσεις έτσι και το άνω μέρος του σώματος. (4x20-30’’) (χρόνος)





Στηρίζεσαι στο ένα πόδι, το άλλο τεντωμένο το απάγεις και το προσάγεις γρήγορα και δυνατά. Μπορείς να πιάνεσαι κιόλας. (4x20).




Πιάνεσαι από ένα σταθερό σημείο και κάνεις ψαλιδάκια με τα πόδια σου στην επιφάνεια του νερού τεντωμένα (πρέπει να ελέγχεις την σύσπαση όλων των μυών του κάθε ποδιού). Σταματάς εάν σε ενοχλεί η μέση σου. (4x30΄΄-60΄΄) (χρόνος)
Στην ίδια θέση με την παραπάνω άσκηση ανοίγεις και κλείνεις τα πόδια σου. Προσοχή στη μέση σου. (4x20)

ΙΔΕΑ...
ωραία άσκηση είναι το περπάτημα σε ρηχή θάλασσα, το νερό είναι ποιο κάτω από το γόνατο. Περπατάς με τα πόδια τεντωμένα «ξυλοπόδαρα».

Μέση
Κάνεις κοιλιακούς στην παραλία ή στο σπίτι...

1. Ροκανίσματα (μικρούς κοιλιακούς χωρίς να σηκώνετε η μέση 3x20
2. Ροκανίσματα με ελαφρά στροφή στο αντίθετο πόδι 3x(15+15)
3. Ροκανίσματα με τα πόδια σε ορθές γωνίες, ψηλά 3x15
4. Ραχιαίοι: Μπρούμυτα, άρσεις του άνω μέρους του σώματος. Τα πόδια είναι σταθερά κάτω. Τα χέρια στο ύψος των ώμων 3x15

ΠΡΟΣΟΧΗ: Εάν έχετε πρόβλημα με την μέση σας οι ασκήσεις αυτές πρέπει να γίνονται με την επίβλεψη ενός γυμναστή.
Προσοχή!!!

• Ρώτησε τον γιατρό σου εάν σου επιτρέπει να ασκηθείς
• Εάν έχεις προβλήματα υγείας οι παρακάτω ασκήσεις απαγορεύονται… όπως και κάθε άλλη άσκηση.
• Τρως 3 ώρες πριν την άσκηση
• Εάν έχεις καθίσει στον ήλιο πολλή ώρα απέφευγε να ασκηθείς
• Πίνε πολύ νερό...
• Επέλεξε ώρες της ημέρας που η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη
• Φόρεσε και κανένα καπέλο... και καλή γυμναστική!!!